Ιστορικές πληροφορίες γύρω από τη Μυρσίνη Του Ηλία Στ. Δημητρόπουλου
Με την Μυρσίνη (Σουλεϊμάναγα) με συνδέουν δύο παράγοντες. Πρώτον, η πενταετής έρευνα που έκανα γύρω από τις απώτερες καταβολές του Ανδρέα Καρκαβίτσα, στο πλαίσιο της συγγραφής του βιβλίου μου «Οι Καρκαβιτσαίοι ο Ανδρέας των Λεχαινών και η Ναυπακτία» (αυτοέκδοση, σελ. 326, Πάτρα 2005). Και δεύτερον στην καριέρα μου στην Πολεμική Αεροπορία, υπηρέτησα αρκετά χρόνια στην Ανδραβίδα. Επίσης έχω διαβάσει τα βιβλία του Μυρσιναίου Σάκη Μπώκου.
Καταθέτω λοιπόν επιπρόσθετα στοιχεία που περιλαμβάνονται και στο βιβλίο μου, γύρω από την Μυρσίνη. Αναφέρομαι στη Μυρσίνη της δεύτερης Τουρκοκρατίας, δηλαδή από το 1715 που περιήλθε ξανά ο Μοριάς από τους Ενετούς στους Τούρκους. Τότε εγκαταστάθηκαν στο Λάλα Ηλείας οι Τουρκαλβανοί Μπαρδουνιώτες τους οποίους έφεραν οι Τούρκοι για την τάξη και την είσπραξη του χαρατσιού. Έφιπποι, αιμοσταγείς, δεν θα αργήσει να αναδειχθούν σε μάστιγα της περιοχής, όχι μόνο για τους δυστυχείς Έλληνες, αλλά ακόμη και για τους ίδιους τους Τούρκους.
Εκεί κοντά στου Λάλα, στη θέση Μελισσηνή(;) οι Ενετοί από χρόνια, είχαν εγκαταστήσει μια ομάδα εποίκων κυρίως από τη Ρούμελη με επικεφαλής το Λέχο, όνομα που μάλλον υποδηλώνει τόπο καταγωγής, παρά επίθετο. Και ενώ αυτή η μικρή κοινότητα ζούσε ειρηνικά, μια ημέρα αιφνιδιαστικά εφόρμησαν οι Λαλαίοι και έσπειραν το πυρ και την καταστροφή. Όσοι μπόρεσαν να σωθούν από την λαίλαπα πήραν τα μάτια τους να αναζητήσουν αλλού πατρίδα και ασφάλεια.
Περπάτησαν μερόνυχτα μέσα στο δάσος και το φαράγγι της Φολόης, εξαθλιωμένοι όπως ήτανε, κάποτε, οδοιπορώντας έφτασαν στο κάμπο προς βορρά και ρίζωσαν κοντά στα Λεχαινά, που τότε ήταν πιο κοντά στη θάλασσα σε σχέση με την τωρινή τους θέση. Εκεί στη σημερινή Μυρσίνη (Σουλεϊμάναγα) αποφάσισαν να στήσουν το νέο χωριό τους. Όρισαν Αρχηγό το νέο Λέχο, πάρεδρο τον Κάπαρη, γραμματικό και δάσκαλο τον Αντρίκο Καρκαβίτσα, παπά είχαν το γέρο Κολυβάκη, ο οποίος παρά τα 86 χρόνια του τους ακολούθησε στην αναγκαστική εξορία τους, ιεροψάλτη τον Λουμπή, νεωκόρο τον ίδιο που είχαν στην παλιά θέση τους, τον κοντοπίθαρο Ζουμπή Αλεπάκη. Παίρνουν απόφαση να στήσουν χωριό –κοινότητα ελαφρώς νοτιοδυτικά από τα Λεχαινά, εκεί που βρίσκεται η σημερινή Μυρσίνη ή Άγια Αργύρω (τουρκιστί Σουλεϊμάναγα). Το χωριό το «βάπτισαν ‘’Αγία Αργύρω– Μυρσίνη’’ ως ένα είδος ευχαριστίας στο Θεό για τη λαμπρότητα του πρωινού ήλιου και Μυρσίνη από τις πανέμορφες μυρτιές της περιοχής. Στο διπλό όνομα προστέθηκε, λίγο αργότερα, και το ‘’Κουρσεμένη’’, μετά την καταστροφή της από τους πειρατές που θα δούμε στη συνέχεια.
Αν όμως οι Τουρκαλβανοί του Λάλα ήταν η μάστιγα στη στεριά, ειδικά τούτα τα χρόνια, άλλη μάστιγα και ίσως χειρότερη ξεπετιέται από τη θάλασσα. Είναι οι φοβεροί πειρατές, οι λεγόμενοι εξευγενισμένα και κουρσάροι, συνονθύλευμα Μπαμπαρέζων, Σαρακηνών, Φράγκων, Σκλαβούνων, Λεβαντίνων, Επτανησίων, δηλαδή, κάθε φυλής και ράτσας. Αλωνίζουν τη Μεσόγειο και τα παράκτια σκορπώντας τη φρίκη και το θάνατο.
Στην Αγία Αργύρω – Μυρσίνη, οι έποικοι αδελφωμένοι είχαν στήσει το νοικοκυριό τους και αισιοδοξούν για καλύτερες μέρες. Είχαν περάσει λίγα χρόνια από την εγκατάστασή τους στη Μυρσίνη και τα μαύρα χαμπέρια δεν άργησαν να φτάσουν, τα ‘φερε κάποιος που ονομαζόταν Ζαμπετάκης από τη Ζάκυνθο μαζί με δυο συντρόφους του που ήρθαν με τη βάρκα τους, επίτηδες στη Μυρσίνη, από καθήκον κι αλληλεγγύη.
‘’Πειρατές πριν από λίγο καιρό χτύπησαν εκεί ψηλά στην Πάργα και το χειρότερο τώρα φρέσκα χτύπησαν στο Κατάκολο τους είπαν, στο Μαραθωνήσι σκότωσαν και τον παπα-Ραμαντζά’’. Τους άφησε ο Ζαμπετάκης όσα εργαλεία είχε σε φτυάρια κασμάδες και τους συμβούλευσε να ανοίξουν μεγάλη προστατευτική τάφρο γύρω από το χωριό όσο πιο σύντομα μπορούσαν. Ακόμη τους άφησε γραφική ύλη, ξερή μελάνι, χαρτί, κοντύλια και πίνακες ν’ ανοίξει ο νους των παιδιών, όπως χαρακτηριστικά τους είπε.
Παράλληλα με τα οχυρωματικά έργα, οι κάτοικοι της νεοσύστατης κοινότητας, αποφάσισαν ομόφωνα να γράψουν ως ενθύμιο το χρονικό του τόπου. Όπως ήταν φυσικό τη συγγραφή ανέλαβε ο Αντρίκος Καρκαβίτσας που ήταν μέλος της ομάδας και ήξερε και γράμματα, έδωσε δε ως τίτλο στο χειρόγραφο βιβλίο, «Το Ένθυμητικόν μας», στο οποίο σημείωσε την ημέρα που έφθασαν εκεί, την εγκατάστασή τους, την θεμελίωση της εκκλησίας τους, την πρώτη συγκομιδή τους κτλ.
Όμως αν το χαμπέρι του Ζαμπετάκη ήταν το μαύρο σύννεφο η μπόρα ήρθε ενωρίτερα. Δεν πρόλαβαν οι δυστυχείς να τελειώσουν την τάφρο και τα τέρατα της θάλασσας τους πρόλαβαν. Προσπάθησαν οι καημένοι να αμυνθούν, αλλά μάταια, οι πολλοί σφάχτηκαν ή πουλήθηκαν ως σκλάβοι. Σκοτώθηκε ο Αντρίκος Καρκαβίτσας στην προσπάθειά του να βοηθήσει τον παπά Κολυβάκη καθώς και ο Αρχηγός, ο Λέχος ο νεότερος. Ο τελευταίος, πριν ξεψυχήσει άφησε στη γυναίκα του Αρετή ευχή και κατάρα. Την εξόρκισε:
-Να πάρεις το παιδί και να φύγετε από τούτο τον τόπο…
να πας πάλι εκεί που είναι η σπηλιά…να βρεις τη σπηλιά και να εγκατασταθείτε εκεί…
Η Μυρσίνη, όπως και τα Λεχαινά, φέρεται ότι ήταν πιο κοντά προς την θάλασσα (θέση αρχαίου Μυρτούντιου και μικροϋψώματος Καταράχι) και μετατοπίστηκαν προς το εσωτερικό από το φόβο των πειρατών. Στη νεότερη εποχή αντικαταστάθηκε η ονομασία του χωριού από Σουλεϊμάναγα και επίσημα πήρε το όνομα Μυρσίνη το 1915 (Φ.Ε.Κ. Α-148/16/4/1915) και εδώ διακρίνεται ότι υπάρχει σοβαρή βάση στον ισχυρισμό για παλιότερη ονομασία «Άγια Αργύρω- Μυρσίνη- Κουρσεμένη».
Αυτή η ονομασία μνημονεύεται και στο χειρόγραφο «Ένθυμητικόν» του Αντρίκου Καρκαβίτσα που φέρεται να περιήλθε στη γνωστή συγγραφέα Νίκη Σιδερίδου – Θωμοπούλου, μέσω του απολεσθέντος αρχείου του πνευματοφόρου Κοινοτάρχη Λεχαινών, αειμνήστου, Σαράντη Σαραντόπουλου.
Πηγές:
Νίκης Σιδερίδου – Θωμοπούλου : «Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας και η εποχή του», Αθήνα 1959 (βραβείο Ροΐδη Ακαδημίας Αθηνών)
Ηλία Στ. Δημητρόπουλου : «Οι Καρκαβιτσαίοι ο Ανδρέας των Λεχαινών και η Ναυπακτία», Πάτρα 2005
Άπαντα Α. Καρκαβίτσα : Εκδοτικός Οίκος Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1976
Κώδικας Παναγίας Λεχαινίτισσας
Περιοδικό «Αχαϊκά», Πάτρα 1939
Διαβάστε όλο το άρθρο στο "Μυρσίνη Ηλείας" »
Μεταφράστε αυτό το άρθρο (Translate this article) »
